back | print

ΜΟΕ: Όλεθρος του 1994, στρατηγική λύσης το 2006

Ο "τρίτος Αττίλας" είναι εδώ!


Ύστερα από τη συνάντηση του προέδρου Παπαδόπουλου με το γενικό γραμματέα των Η.Ε. Κόφι Ανάν, το Κυπριακό γύρισε - τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη διαδικασία - στο 1993. Τότε, ύστερα από την απόρριψη της Δέσμης Ιδεών Γκάλι από το Ραούφ Ντενκτάς, τα Ηνωμένα Έθνη στράφηκαν σε θέματα χαμηλής πολιτικής και εισηγήθηκαν Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).

 

Με αφορμή την εισήγηση του Τάσσου Παπαδόπουλου για επιστροφή σε ΜΟΕ, όπως η απαγκίστρωση δυνάμεων, η αποναρκοθέτηση και η Αμμόχωστος, σκαλίσαμε τα αρχεία μας για να θυμηθούμε τι απέγιναν τα ΜΟΕ του 1994. Οι ομοιότητες είναι εκπληκτικές, τόσο σε ό,τι αφορά τη συγκυρία (αδιέξοδο και τότε, αδιέξοδο και τώρα) όσο και το περιεχόμενο (Αμμόχωστος στο επίκεντρο τότε, Αμμόχωστος και σήμερα). Εκπληκτικές όμως είναι και οι αντιφάσεις: Οι δυνάμεις που αποτελούν τη σημερινή συγκυβέρνηση θεωρούσαν, τότε, τα ΜΟΕ ολέθρια. Μάλιστα, ο νυν πρόεδρος τα αποκαλούσε "Τρίτο Αττίλα". Τα ΜΟΕ, αν και τότε είχαν και κάποιο νόημα, λόγω της προσπάθειας του Ντενκτάς για πλήρη αποξένωση των Τ/Κ από τους Ε/Κ, θεωρήθηκαν από τη σημερινή συγκυβέρνηση κατάρα.

 

Η Δέσμη Ιδεών

 

Από το 1990 - 1993, επί προεδρίας Γιώργου Βασιλείου, κατεβλήθησαν προσπάθειες για συνολική επίλυση του Κυπριακού, που κατέληξαν στη "Δέσμη Ιδεών Γκάλι", από το όνομα του τότε γενικού γραμματέα των Η.Ε. Μπούτρος Γκάλι. Το έγγραφο αυτό υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας (ψήφισμα 774/1992) ως η βάση για συνολική λύση του Κυπριακού. Το ΑΚΕΛ υποστήριζε την πρωτοβουλία, όπως και ο ΔΗΣΥ. Το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ ήταν σφόδρα ενάντια. Αντίθετος ήταν και ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ο οποίος με πύρινα άρθρα του στην εφημερίδα "Κήρυκας", ήταν αντίθετος στην έναρξη των συνομιλιών Βασιλείου - Ντενκτάς.

 

Το Νοέμβριο του 1992, ύστερα από την απόρριψη της "Δέσμης Ιδεών" από το Ραούφ Ντενκτάς, ο Γ.Γ. ενημέρωσε το Συμβούλιο Ασφαλείας ότι δεν μπόρεσε να καταλήξει σε συμφωνία και εισηγήθηκε την υιοθέτηση ΜΟΕ. Στο μεταξύ, είχαν μεσολαβήσει οι προεδρικές εκλογές και ο Γλαύκος Κληρίδης εξελέγη πρόεδρος, με σημαία τον ενταφιασμό της Δέσμης Ιδεών.

 

Τα ΜΟΕ στο τραπέζι

 

Αμέσως μετά την εκλογή του Κληρίδη τα Η.Ε. άρχισαν διαβουλεύσεις για την προώθηση των ΜΟΕ. Στις 24 Μαΐου 1993 σε συνάντηση του Προέδρου Κληρίδη με το Ραούφ Ντενκτάς, τα Η.Ε. υπέβαλαν εισηγήσεις για συγκεκριμένα ΜΟΕ:

  • Επιστροφή της περιφραγμένης πόλης της Αμμοχώστου στα Η.Ε. για εγκατάσταση των κατοίκων της.
  • Δημιουργία ζώνης ελευθέρου εμπορίου για εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Ε/Κ και Τ/Κ.
  • Άνοιγμα του αεροδρομίου Λευκωσίας με δύο εξόδους για εξυπηρέτηση και των δύο κοινοτήτων.
  • Συνεργασία για ζητήματα περιβάλλοντος, υγείας, λειψυδρίας, ενέργειας, παιδείας, πολιτισμού και αθλητικές συναντήσεις.
  • Ελεύθερη διακίνηση τουριστών, δημοσιογράφων και επαφές μεταξύ πολιτικών κομμάτων και επιμελητηρίων.
  • Επέκταση της απαγκίστρωσης στρατιωτικών δυνάμεων, σε όλο το μήκος της νεκρής ζώνης.

Ο Κληρίδης αποδέχτηκε τα ΜΟΕ, νοουμένου ότι η εφαρμογή τους δεν θα συνεπαγόταν άμεση ή έμμεση αναγνώριση της "ΤΔΒΚ". Ο Ντενκτάς απέρριψε οποιαδήποτε συζήτηση για την επιστροφή της Αμμοχώστου, εκτός εάν θα συνοδευόταν με το άνοιγμα των λιμανιών και του αεροδρομίου των κατεχομένων.

 

Αμμόχωστος 1974: Διπλωματικό πειραματόζωο...

Ακολούθησε το ίδιο σκηνικό: Η τουρκική κυβέρνηση πήγε να αποδεχτεί τα μέτρα, ο Ντενκτάς απείλησε με παραίτηση, μίλησε στην Εθνοσυνέλευση και τελικά η Άγκυρα υπαναχώρησε. Ο Ντενκτάς αρνήθηκε να πάει στον επόμενο γύρο των συνομιλιών και έστειλε τον Ατακόλ στη Νέα Υόρκη, να μεταφέρει του όρους του. Παρά το γεγονός ότι τα μέτρα υιοθετήθηκαν και από τα 5 μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο Ντενκτάς παρέμεινε ανένδοτος μέχρι τέλους και η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε ύστερα από δύο ολόκληρα χρόνια συζητήσεων.

 

Ο Κληρίδης απελευθερωμένος από τα ΜΟΕ και με το Κυπριακό σε πλήρες αδιέξοδο, προετοιμάζοντας την επανεκλογή του, υιοθέτησε την πολιτική του ΔΗΚΟ. Αποπειράθηκε να 'στρατικοποιήσει' το Κυπριακό, πρώτα με το λεγόμενο δόγμα του ενιαίου αμυντικού χώρου και ύστερα με τους πυραύλους S-300. Η πολιτική αυτή κατέρρευσε το 1999, για να αρχίσει, επτά χρόνια μετά το ναυάγιο της "Δέσμης Ιδεών", μια νέα πρωτοβουλία, που οδήγησε στο σχέδιο Ανάν.

 

Σωσίβιο ο Ντενκτάς

 

Η άρνηση του Ντενκτάς να αποδεχτεί το ΜΟΕ το 1993 ήταν σανίδα σωτηρίας για το Γλαύκο Κληρίδη. Εκτός από το τότε ΑΔΗΣΟΚ, κανένα κόμμα δεν στήριζε την απόφασή του για αποδοχή των μέτρων. Ακόμη και ο ΔΗΣΥ, υπό την προεδρία, τότε, του Γιαννάκη Μάτση, ήταν ενάντια.

Το ΑΚΕΛ, το οποίο προερχόταν από την αποδοχή της Δέσμης Ιδεών, ήταν αρχικά συγκρατημένο, αλλά στη συνέχεια διολίσθησε στην απορριπτική ρητορική. Σε ανακοίνωση της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος, στις 27 Οκτωβρίου 1993, ανέφερε: "Η για μήνες τώρα μονόπλευρη ενασχόληση με τα ΜΟΕ, ενώ έχει παραγκωνιστεί η ουσία του προβλήματος, αποπροσανατολίζει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας και εγκυμονεί κινδύνους για την πάρα πέρα πορεία του Κυπριακού". Το ΑΚΕΛ εισηγείτο στην κυβέρνηση να απευθυνθεί αμέσως στο Συμβούλιο Ασφαλείας και να ζητήσει "επάνοδο στην ουσία του Κυπριακού".

Ωστόσο, το Συμβούλιο Ασφαλείας, της Ρωσίας και της Κίνας περιλαμβανομένης, υποστήριζαν με θέρμη τα ΜΟΕ, ως τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο στο αδιέξοδο του Κυπριακού. Τον Ιούνιο του 1994, όταν τα Ηνωμένα Έθνη κατέβαλαν μια τελική προσπάθεια για να γίνουν αποδεχτά τα ΜΟΕ, ο Χριστόφιας δήλωνε (21/6/1994) πως επειγόταν για συνομιλίες για τη λύση. "Αν χρειαστεί θα συγκρουστούμε με το Συμβούλιο Ασφαλείας. Να τους πούμε κύριοι δεν βάζουμε νερό στο κρασί μας, θέλουμε συζήτηση επί της ουσίας του Κυπριακού".

 

Στον Κοτσιάτη...

 

Την ίδια ρητορική υιοθετούσε και το εκφραστικό όργανο του ΔΗΚΟ, εφημερίδα Ελευθεροτυπία, που έγραφε (18/1/1994) ότι έπρεπε να "εγκαταλειφθεί η πορεία που συντηρεί αυτό το θανάσιμο κίνδυνο που λέγεται ΜΟΕ", ενώ προηγουμένως (28/10/1993) εξήγγειλε ότι τα ΜΟΕ ήταν νεκρά και το πτώμα τους ανακαλύφθηκε στον σκουπιδότοπο του Κοτσιάτη! (Ήταν τότε που η αστυνομία αναζητούσε στον σκουπιδότοπο το πτώμα μια γυναίκας που δολοφονήθηκε).

 

Ο φανατικότερος, ίσως, πολέμιος των ΜΟΕ ήταν ο νυν πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος, ο οποίος τα χαρακτήρισε "τρίτο Αττίλα", ενώ εισήγαγε στην ορολογία του Κυπριακού τη λέξη "Αμμοχωστοποίηση", δηλαδή το κλείσιμο του Κυπριακού με την επιστροφή πέντε γειτονιών της Αμμοχώστου.

Σε μια συνέντευξη που έδωσε στον Παύλο Παύλου, στον ΑΝΤ1, το Μάρτιο του 1994, ο Τ. Παπαδόπουλος εξήγησε την άρνησή του στην αποδοχή των ΜΟΕ. Η ανάλυση του είναι εντελώς διαφορετική από τη σημερινή:

"Πρώτα απ' όλα εκτρέπουν τη συζήτηση από την ουσία αυτά τα μέτρα. Δεύτερο, η διαμόρφωσή τους θα απαιτήσουν χρόνο, διότι δεν πρόκειται από τη μια μέρα στην άλλη να εφαρμοστούν, όπως έχουν. Θα γίνουν συζητήσεις και, όταν εφαρμοστούν, δεν πρόκειται να επιφέρουν αμέσως αποκατάσταση εμπιστοσύνης".

 

Η βασική θέση του Τάσσου Παπαδόπουλου ήταν πως "αν δεν λυθούν πρώτα τα θέματα τα ουσιώδη, μπορεί να είμαστε μπλεγμένοι σε συνομιλίες για χίλια χρόνια. Δεν πρόκειται να γίνει η παραμικρή πρόοδος".

 

Δεν θα ήμουν καλός Πρόεδρος

 

Στην συνέντευξή του στον Παύλο Παύλου, πολίτης που συμμετείχε στην εκπομπή υπέβαλε στον Τ. Παπαδόπουλο την ακόλουθη ερώτηση:

 

"- Ξέρετε ότι στα σαλόνια κατεβάζουν και ανεβάζουν προέδρους. Χθες, άκουσα ότι σας προωθούν δύο κόμματα για πρόεδρο της Δημοκρατίας.

- Τ. Παπαδόπουλος: Εμένα δεν μου το είπαν.

- Π. Παύλου: Μου κλέψατε την τελευταία μου ερώτηση. Κύριε Παπαδόπουλε, συζητούνται διάφορα, τι απαντάτε;

- Ούτε η θέση μου πάνω στο εθνικό, ούτε ο χαρακτήρας μου ταιριάζουν στη μορφή του αγώνα, που γίνεται σήμερα. Έτσι, ούτε εγώ θα ήμουν καλός Πρόεδρος, με τη μορφή του αγώνα που γίνεται σήμερα, ούτε ο τόπος θα είχε καλό Πρόεδρο. Εγώ έχω άλλες θεωρίες για τη μορφή του αγώνα που πρέπει να έχει ο τόπος. Όταν ο λαός και ο τόπος θα είναι έτοιμος, μπορεί".

 

Η μορφή του αγώνα που πρόκρινε τότε ο Τ. Παπαδόπουλος δεν ήταν η λύση του Κυπριακού με συνομιλίες. Ενδεικτική ήταν η θέση που διατύπωσε σε άρθρο του στον "Κήρυκα", όταν επί Βασιλείου προετοιμάζονταν οι συνομιλίες Βασιλείου - Ντενκτάς. Ο τότε γενικός γραμματέας των Η.Ε. Πέρεζ ντε Κουεγιάρ ετοίμασε ένα "διάγραμμα", σύμφωνα με το οποίο το ανώτατο όριο των ελληνοκυπριακών περιουσιών στο τουρκοκυπριακό ομόσπονδο κρατίδιο, δεν έπρεπε να υπερβαίνει το 30%.

Η σχετική πρόνοια προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του κ. Παπαδόπουλου, ο οποίος έγραφε: "Εμείς αμφισβητούμε αν ο Πρόεδρος Βασιλείου ή ο κ. Κληρίδης ή, έστω οποιοσδήποτε από τους πολιτικούς ηγέτες, έχει τέτοια εντολή από το Λαό ή έχει το εθνικό ή ηθικό δικαίωμα, ακόμα και το νομικό δικαίωμα, να διαπραγματεύεται ή να υπογράφει την τουρκοποίηση εδαφών, που εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια ΗΣΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΑ. Θα αντισταθούμε ΜΕ ΚΑΘΕ ΜΕΣΟ σε τέτοιο ξεπούλημα πατρογονικών εδαφών". (Κήρυκας 23.7.1989)

 

Μάλιστα, η εφημερίδα του προειδοποιούσε εμμέσως ακόμη και για αντάρτικο: "Τα χέρια που έθεσαν το δάκτυλο στην σκανδάλη του όπλου, για να γεννήσουν το κράτος, του οποίου Πρόεδρος έτυχε να είναι [ο κ. Βασιλείου], αυτά τα χέρια ΠΟΤΕ δεν θα υπογράψουν "λύση" με βάση την Εναρκτήρια Δήλωση και το Διάγραμμα Κουεγιάρ". (Κήρυκας 30.7.1989)

 

Σήμερα, ο Τ. Παπαδόπουλος, ως πρόεδρος, υιοθέτησε τη μορφή του αγώνα που ονειρευόταν, αλλά στην εφαρμογή της πολιτικής του παρατηρούνται σοβαρότατες αντινομίες:

  • Επί προεδρίας του έγιναν όσες παραχωρήσεις δεν έγιναν ποτέ στην Τουρκία, από όλους τους προκατόχους του μαζί.
  • Διεξάγει τον "ανένδοτο αγώνα" με μέσα (ΜΟΕ) που δοκίμασαν οι εκφραστές της "ενδοτικής" πολιτικής, πριν από 12 χρόνια, και τα οποία χαρακτηρίστηκαν, τότε, σαν "τρίτος Αττίλας"...

Μακάριος Δρουσιώτης

Πολίτης

04/03/2006

© Copyright: Makarios Drousiotis  |  Journalist, Writer

back | print