back | print

Προς ανανέωση της απόφασης του 2006 με λεκτικές βελτιώσεις

'Ανθρακες η αξιολόγηση της Τουρκίας


Επαναδιατύπωση του λεκτικού του 2006, με κάπως πιο αυστηρό τόνο, είναι το μάξιμουμ που μπορεί να εξασφαλίσει η Κύπρος από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων του Δεκεμβρίου. Αυτή είναι η πρόθεση των πιο σημαντικών κρατών - μελών της ΕΕ όπως την έχει εισπράξει ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκος Κυπριανού, στο γύρο που έχει κάνει σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ενόψει της αξιολόγησης του Δεκεμβρίου.

 

Σύμφωνα με την πληροφόρηση που έχει ο «Π», η βολιδοσκόπηση για λήψη μέτρων κατά της Τουρκίας βρήκε μηδενική ανταπόκριση, ακόμη και από τα κράτη που είναι ενάντια στην πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ.

Η Γαλλία θεωρεί ότι το πάγωμα των οκτώ κεφαλαίων «είναι πέραν του δέοντος» τιμωρητικό μέτρο και το μόνο στο οποίο θα έδινε τη συγκατάθεσή της είναι μια κάπως πιο αυστηρή προειδοποίηση προς την Τουρκία για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου της 'Αγκυρας, όχι όμως σε βαθμό που θα θέτει σε ρίσκο την απρόσκοπτη συνέχιση των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων. Η πρόθεση της Γαλλίας είναι απότοκο της συνεννόησης που επήλθε μεταξύ Σαρκοζί και Γκιουλ, κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου στο Παρίσι, ότι η Γαλλία θα διατηρήσει μεν την επιφύλαξή της για την πλήρη ένταξη της Τουρκίας, όμως δεν θα προβαίνει σε ενέργειες που θα υποσκάπτουν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.

 

Ρητορική ήπιων τόνων υιοθέτησε πρόσφατα και η Γερμανία. Ο πρέσβης της χώρας στην 'Αγκυρα Eckard Cuntz, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Σαμπάχ, είπε ότι «η Τουρκία είναι μια σημαντική περιφερειακή δύναμη και η ΕΕ δεν μπορεί να τη χάσει». Η Σουηδία, που έχει την προεδρία, είναι ένθερμος υποστηριχτής της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, όπως και η Βρετανία και η Ιταλία. Η Ισπανία, που αναλαμβάνει την προεδρία της ΕΕ τον Ιανουάριο, δεσμεύτηκε να επιταχύνει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία και υποσχέθηκε να ανοίξει τρία νέα κεφάλαια.

 

Από την άλλη, η Ελλάδα, που είναι το μόνο κράτος - μέλος που στηρίζει ανεπιφύλακτα την Κύπρο, βρίσκεται στην πιο αδύναμη θέση από το 1999 όταν είχε αναλάβει τις πρωτοβουλίες που οδήγησαν στην ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Με ένα έλλειμμα 12%, το τελευταίο πράγμα που θα επιθυμούσε ο Γιώργος Παπανδρέου είναι μια κρίση στις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία και περιθωριοποίησή της στην ΕΕ.

 

Υπερτιμημένος Δεκέμβρης

 

Η αξιολόγηση του Δεκεμβρίου ήταν ευθύς εξαρχής ένα υπερτιμημένο ορόσημο. Η απόφαση του 2006 δεν όριζε το 2009 ως καταληκτική ημερομηνία για να εφαρμόσει η Τουρκία στο Πρωτόκολλο. Αναφέρει συγκεκριμένα: «Στο πλαίσιο των ετήσιων εκθέσεων προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το Συμβούλιο θα αξιολογεί το κατά πόσον η Τουρκία ανταποκρίθηκε στις δεσμεύσεις της. Η εξέταση θα αρχίσει από την επόμενη έκθεση το Φθινόπωρο του 2007, ενώ θα συνεχιστεί το 2008 και αν χρειαστεί το 2009».

 

Η έκθεση αξιολόγησης του 2009 επαναλαμβάνει τη διαπίστωση των δύο προηγουμένων, ότι η Τουρκία απέτυχε να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της προς την ΕΕ σε σχέση με την εφαρμογή του πρόσθετου Πρωτοκόλλου της 'Αγκυρας, όμως δεν εισηγείται κανένα άλλο μέτρο, πέραν της συνέχισης του παγώματος των οκτώ κεφαλαίων.

 

Η εκτίμηση που επικρατεί στην ΕΕ είναι πως το πάγωμα των οκτώ κεφαλαίων είναι ένα ισορροπημένο μέτρο: Αφενός διατηρεί την πίεση στην Τουρκία να υλοποιήσει τις υποχρεώσεις της, χωρίς όμως να θέτει σε ρίσκο την ενταξιακή της πορεία. Όπως το έθεσε ο υπουργός Εξωτερικών της προεδρεύουσας Σουηδίας Καρλ Μπιλντ στον Μάρκο Κυπριανού, ο εκτροχιασμός της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας θα έχει καταστρεπτικές συνέπειες όχι μόνο για την Ευρώπη, αλλά κυρίως για την Κύπρο. Την άποψη αυτή την ασπάζονται όλα τα μεγάλα κράτη - μέλη, τα οποία εν πολλοίς ορίζουν και την πολιτική της ΕΕ.

 

«Αλαζονεία και αχαριστία»

 

Οι φωνές που ακούγονται στην Κύπρο για μπλοκάρισμα όλων των κεφαλαίων εκλαμβάνονται ως «αδικαιολόγητη αλαζονεία», και η κριτική κατά της ΕΕ ως αχαριστία. Όπως το εξήγησε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης, η ΕΕ έβαλε στην Τουρκία το μάξιμουμ της πίεσης που θα μπορούσε, εντάσσοντας ολόκληρη την Κύπρο στους κόλπους της, με άλυτο το πολιτικό της πρόβλημα.

 

Μόλις την επομένη της κατάρρευσης της διάσκεψης της Χάγης, τον Απρίλιο του 2003, μιλώντας εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο Ζαν Κριστόφ Φιλορί δήλωνε πως «χωρίς επίλυση του Κυπριακού, ένα μέρος της επικράτειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα βρίσκεται από τις 2 Μαΐου υπό καθεστώς παράνομης κατοχής». Και στις 4 Δεκεμβρίου 2004 ο Γκίντερ Φερχόιγκεν έλεγε σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Ζαμάν» ότι ήταν πολύ δύσκολο να εξασφαλίσει ημερομηνία η Τουρκία, έχοντας «παράνομα τους στρατιώτες της σε ένα από τα εδάφη κράτους-μέλους».

 

Αυτή η πίεση προς την Τουρκία την υποχρέωσε, στις αρχές του 2004, ν΄ αναθεωρήσει την πολιτική της στο Κυπριακό. Όμως καθυστέρησε να το κάνει, η Κύπρος εντάχθηκε στην ΕΕ και ο Τάσσος Παπαδόπουλος πίστεψε ότι ήταν πια αρκούντως ισχυρός για να πάρει τη ρεβάνς από την Τουρκία.

 

Οι στροφές

 

Η στροφή αυτή, την οποία ο Γκίντερ Φερχόιγκεν ονόμασε «πολιτική απάτη», ώθησε την ΕΕ να κάνει και η ίδια μια μεγάλη στροφή, να απαλλάξει την Τουρκία από την ευθύνη για τη διατήρηση στρατού στην Κύπρο και κατέστησε πλέον την Κύπρο το «αδιάλλακτο μέρος» στο Κυπριακό. Στα συμπεράσματα του πρώτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου με τη συμμετοχή της Κύπρου ως πλήρους μέλους, με τη σύμφωνο γνώμη και του Τάσσου Παπαδόπουλου, «χαιρετίζεται η θετική συμβολή της τουρκικής κυβέρνησης στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επίτευξη συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού».

 

Τον Δεκέμβριο του 2004, στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αποφασίζεται -και πάλι με τη σύμφωνο γνώμη του Τ. Παπαδόπουλου- να αρχίσει η Τουρκία ενταξιακές διαπραγματεύσεις στις 3 Οκτωβρίου 2005. Στο διαπραγματευτικό πλαίσιο που προτάθηκε δεν υπήρχε καμιά αναφορά στο Κυπριακό. Η μόνη εκκρεμότητα που αφορούσε την Κύπρο ήταν η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου της 'Αγκυρας. Το ότι η Τουρκία διατηρούσε στρατεύματα στην Κύπρο δεν ήταν πια κώλυμα για να αρχίσει η Τουρκία ενταξιακές διαπραγματεύσεις.

 

Ενόψει των διαβουλεύσεων για τον καθορισμό του διαπραγματευτικού πλαισίου, η Λευκωσία αποπειράθηκε να βάλει ξανά την ουσία του Κυπριακού ως προϋπόθεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Ιακώβου υπέβαλε έγγραφο οκτώ σημείων, από την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας μέχρι την αποχώρηση των στρατευμάτων. Κανένα από αυτά δεν υιοθετήθηκε, όμως η Κύπρος συγκατάνευσε στην έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων Τουρκίας - ΕΕ. Έτσι, με βάση τα έγγραφα που ενέκρινε η ΕΕ, η μόνη σαφής υποχρέωση που είχε η Τουρκία ήταν η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου της 'Αγκυρας. Η κυβέρνηση της Κύπρου «πούλησε» στην κοινή γνώμη τα «φύκια για μεταξωτές κορδέλες», ανάγοντας το Πρωτόκολλο της 'Αγκυρας σαν κάτι το σημαντικό.

 

Ενόψει της πρώτης αξιολόγησης της Τουρκίας στα τέλη του 2006, ο «νεότευκτος» υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Λιλλήκας προειδοποιούσε δημόσια και σε υψηλούς τόνους πως η Κύπρος θα μπλόκαρε τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας. («Ακόμη και μόνοι θα σώσουμε την αξιοπρέπεια της ΕΕ»)

 

Η φινλανδική Προεδρία ανέλαβε πρωτοβουλία για να λύσει το πρόβλημα του Πρωτοκόλλου, αλλά απέτυχε και το ζήτημα έφτασε στο Συμβούλιο του Δεκεμβρίου. Η Επιτροπή υπέβαλε εισήγηση στο Συμβούλιο για διασύνδεση των προβλημάτων αυτών με το Κυπριακό. Βασικά, η ΕΕ προσπαθούσε να δεσμεύσει τις δύο πλευρές σε μια διαδικασία συνομιλιών με στόχο τη λύση. Αυτό που ενδιέφερε την ΕΕ ήταν να λύσει το πρόβλημα για να απαλλαγεί από τον μπελά που είχε κληρονομήσει με την ένταξη της Κύπρου.

 

Ο Λιλλήκας, προκειμένου να μην ξεκινήσουν συνομιλίες, αποδέχτηκε την άμεση εφαρμογή του Κανονισμού για το απευθείας εμπόριο με αντάλλαγμα να μην περάσει αυτή η παράγραφος στα τελικά συμπεράσματα. Το Συμβούλιο αποφάσισε να παγώσει τα οκτώ κεφάλαια και να αξιολογήσει το 2007, το 2009 και το 2009 τη συμπεριφορά της Τουρκίας ως προς το Πρωτόκολλο και μόνο.

 

Ο Λιλλήκας δήλωνε ικανοποιημένος με τα αποτελέσματα, κυρίως διότι δεν πέρασε η πρόθεση της Επιτροπής να δοθεί ώθηση στις συνομιλίες: «Η κυπριακή πλευρά πέτυχε τους στόχους που είχε θέσει. Ένας από τους πρώτους στόχους ήταν η αποσύνδεση του Κυπριακού από τις υποχρεώσεις της Τουρκίας. Ο στόχος αυτός επιτεύχθηκε».

 

Παρακολουθώντας, λοιπόν, τη διαδρομή των σχέσεων ΕΕ - Τουρκίας και διαβάζοντας τα έγγραφα, διαπιστώνει κανείς ότι το θέμα του Πρωτοκόλλου είναι παρωνυχίδα στο τεράστιο ζήτημα της μη λύσης του Κυπριακού. Αυτό που διακαώς ενδιαφέρει της ΕΕ είναι να λύσει το πρόβλημα και όχι να το περιπλέξει σε νέα μέτρα.

 

Με την αλλαγή ηγεσίας στην Κύπρο, την εγκατάλειψη της παρελκυστικής τακτικής και της έναρξης των συνομιλιών, είναι εντελώς απίθανον για την ΕΕ να θέσει σε ρίσκο τον μεγάλο στόχο για να ικανοποιήσει τον μικρό, που είναι το Πρωτόκολλο. Το πάγωμα των 8 κεφαλαίων είναι ήδη πολύ σημαντικό βαρίδι στις διαπραγματεύσεις Τουρκίας - ΕΕ και η διατήρηση των κυρώσεων αυτών είναι το μάξιμουμ που μπορούν να κάνουν για να μη χάσουν το στόχο της λύσης.

 

Συνεπώς, είναι πολιτική αφέλεια, αν όχι πολιτική τύφλα, η προσδοκία που έχει καλλιεργηθεί ότι ο Δεκέμβρης είναι ένας μήνας σταθμός, κατά τον οποίο η Κύπρος θα κρίνει το μέλλον της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας.


Μακάριος Δρουσιώτης

Πολίτης

22/11/2009

© Copyright: Makarios Drousiotis  |  Journalist, Writer

back | print