Greek

Greek

English

English

Turkish

Turkish

Κυριακή, 12 Ιουλίου 2020

Αρχική Σελίδα

Εξειδικευμένη Αναζήτηση Επικοινωνία Αρχική Σελίδα
Στήλες
Επικαιρότητα
Οικονομική Κρίση
Κυπριακό
Κυπριακό Γενικά
Έτος 2004
Έτος 2005
Έτος 2006
Έτος 2007
Έτος 2008
Έτος 2009
Έτος 2010
Η άλλη πλευρά
Έτος 2011
Προεδρία Χριστόφια
Κυπριακό Χριστόφιας
Έτος 2012
Τουρκία
Σχέδιο Ανάν
Πολιτική - Κόμματα
Συνεντεύξεις
Η άλλη πλευρά
ΜΜΕ
Ιστορία
Πρόσωπα
Διάλογοι
Το Δηλητήριο
Περιρρέουσα Ατμόσφαιρα
Συγγραφικό Έργο
Βιογραφικό
Συνδέσεις Links

Αναζήτηση >>

Εξειδικευμένη Αναζήτηση

Alfadi Publications

On-Line Αγορές - On-Line Sales

Κυπριακό: Χρονικό λύσεων και ευκαιριών


Ο Ιούλιος είναι ο μήνας των θλιβερών επετείων στην Κύπρο. Φέτος που το Κυπριακό, ως ελληνοτουρκική διαφορά, συμπληρώνει 50 χρόνια ζωής, οι επετειακές συζητήσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 1974 και να επιχειρηθεί μια βαθύτερη προσέγγιση των αιτιών της μεγάλης αυτής εθνικής τραγωδίας. Ωστόσο, οι πολιτικές συνθήκες που επικρατούν στο νησί, ως αποτέλεσμα των εξελίξεων του 2004, κρατάνε ακόμη τη συζήτηση σε στερεότυπα πλαίσια: Το προδοτικό πραξικόπημα, η βάρβαρη εισβολή και ο Μακάριος ως το απόλυτο θύμα της προδοσίας.

 

Είναι δεδομένες οι εγκληματικές ευθύνες της Τουρκίας, καθώς και η απάθεια έως και η ενθάρρυνση των ΗΠΑ, όμως χωρίς τα ελληνικά δραματικά λάθη δεν θα φτάναμε ποτέ στο 1974. Στα πενήντα χρόνια του Κυπριακού οι Ελληνοκύπριοι δεν παραδέχονται ποτέ κανένα δικό τους λάθος, υπό την έννοια ότι συνέβαλαν στην εθνική καταστροφή του 1974. Ακόμη και για το πραξικόπημα επιρρίπτουν ολοκληρωτικά τις ευθύνες στη χούντα, σαν να μην προηγήθηκε η τριετής δράση της ΕΟΚΑ Β.

 

Η πρώτη χαμένη ευκαιρία

Η νέα εποχή στο Κυπριακό άρχισε με την ΕΟΚΑ. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο αρχικός σκοπός του ένοπλου κινήματος το 1955 δεν ήταν ο ανταρτοπόλεμος που θα κατέληγε σε ήττα της αποικιοκρατικής δύναμης, αλλά η ευαισθητοποίηση, διά της περιορισμένης δράσης, της διεθνούς κοινότητας στο αίτημα των Κυπρίων για αυτοδιάθεση και ο εξαναγκασμός της Βρετανίας να συμβιβαστεί με διπλωματικά και βέβαια όχι με στρατιωτικά μέσα.

 

Η ίδρυση της ΕΟΚΑ συνέπεσε -συμπωματικά- με την αμφισβήτηση του ρόλου της Βρετανίας ως περιφερειακής υπερδύναμης στη Μέση Ανατολή. Στην προσπάθειά τους να κρατηθούν στην περιοχή, οι Βρετανοί επεδίωξαν να κλείσουν το μέτωπο της Κύπρου. Δηλαδή, παράγοντες πέραν των πολιτικών σχεδιασμών των Ελληνοκυπρίων, δημιούργησαν μια ευνοϊκή συγκυρία για θετική διευθέτηση του Κυπριακού με διπλωματικά μέσα.

 

Κατά τις συνομιλίες μεταξύ του κυβερνήτη της Κύπρου σερ Τζον Χάρτινγκ και του αρχιεπισκόπου Μακαρίου (1955-1956), οι Βρετανοί πρόσφεραν στους Κυπρίους καθεστώς αυτοδιοίκησης, αφήνοντας ανοιχτή για το μέλλον ακόμη και την προοπτική της Ενωσης.

 

Ο αγώνας της ΕΟΚΑ, προτού καλά καλά αρχίσει, επέφερε το μέγιστο -υπό τις περιστάσεις- δυνατό αποτέλεσμα. Ο Μακάριος, πολιτικά άπειρος και τυφλωμένος από τον φανατισμό της εποχής, δεν ήταν σε θέση να δει, πόσω μάλλον να αξιοποιήσει τη συγκυρία. Απέρριψε τη βρετανική πρόταση και υιοθέτησε το δόγμα «όλα ή τίποτα».

 

Υστερα από τέσσερα χρόνια ένοπλου αγώνα, αφού οι Τούρκοι έγιναν μέρος του προβλήματος, χύθηκε άφθονο αίμα και ορθώθηκαν τείχη στις σχέσεις μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων στην Κύπρο, ο Μακάριος βρέθηκε προ του διλήμματος της διχοτόμησης ή της δεσμευμένης ανεξαρτησίας, σε ένα κοινό κράτος με τους Τούρκους. Προ του φάσματος της διχοτόμησης έκανε το συμβιβασμό της Ζυρίχης.

 

Η ανεξαρτησία δεν ήταν ποτέ επιλογή των Ελληνοκυπρίων. Ομως, υπό τις περιστάσεις, ήταν μια καλή λύση. Η ηγεσία των Ελληνοκυπρίων, μόλις αισθάνθηκε ότι ξεπεράστηκε ο κίνδυνος της διχοτόμησης, επιχείρησε να αναθεωρήσει τις συμφωνίες της Ζυρίχης. Η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι, που επένδυαν στα λάθη του, έκαναν ό,τι μπορούσαν για να τους εξωθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση.

 

Η απόπειρα του Μακαρίου να τροποποιήσει μονομερώς το σύνταγμα της Ζυρίχης, έφερε την Κύπρο στο χείλος της καταστροφής και προκάλεσε την πρώτη μορφή διχοτόμησης, με την αποσκίρτηση των Τουρκοκυπρίων από την Κυπριακή Δημοκρατία και τη συγκέντρωσή τους σε θύλακες, με αυτόνομη διοίκηση υπό την καθοδήγηση της Τουρκίας.

 

Η δεύτερη μεγάλη ευκαιρία

Η Ιστορία έδωσε στην Κύπρο ακόμη μια μεγάλη ευκαιρία να απαλλαχτεί από το βαρίδι του εθνικού προβλήματος. Εξι χρόνια μετά την κατάρρευση της Ζυρίχης, η τουρκική πολιτική για διχοτόμηση της Κύπρου βρισκόταν σε αδιέξοδο. Οι Τουρκοκύπριοι εξαρτιούνταν όλο και περισσότερο από την ισχυρή ελληνοκυπριακή οικονομία. Οι θύλακες άρχισαν να σπάζουν, οι νέοι να μεταναστεύουν, ενώ το κόστος των 20 εκατομμυρίων δολαρίων τον χρόνο που κατέβαλε η Τουρκία για τη συντήρηση της τουρκοκυπριακής διοίκησης ήταν δυσβάσταχτο για τα οικονομικά μεγέθη της εποχής.

 

Σε εκείνη τη χρονική στιγμή που οι Ελληνοκύπριοι είχαν την υπεροχή, οι Τουρκοκύπριοι υποχρεώθηκαν σε μια σειρά από συμβιβασμούς. Στο πλαίσιο των διακοινοτικών συνομιλιών μεταξύ Κληρίδη και Ντενκτάς, υποχρεώθηκαν να αποδεχτούν λύση βελτιωμένης Ζυρίχης και κατάργησης πολλών από τα προνόμια που εξασφάλισαν με τις συμφωνίες του 1959.

 

Ο Μακάριος δεν αποτόλμησε το συμβιβασμό τότε που βρισκόταν σε πλεονεκτική θέση και παρέπεμψε τη λύση σε βάθος χρόνου, προσδοκώντας στην απορρόφηση των Τουρκοκυπρίων και εμμένοντας στη λογική του «όλα ή τίποτα».

 

Στη ζωή και στην πολιτική κανείς δεν ξέρει τι του επιφυλάσσει η επόμενη μέρα. Το τέρας του εθνικισμού που είχε τις ρίζες του στις πολιτικές της σύγκρουσης των δεκαετιών του '50 και του '60 προκάλεσε χαώδη εσωτερική κατάσταση και είχε αποκορύφωμα το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974.

 

Στερνή μου γνώση

Αν το Κυπριακό ήταν λυμένο δεν θα γινόταν ποτέ πραξικόπημα, για τον πολύ απλό λόγο ότι δεν θα υπήρχε στρατός στην Κύπρο. Κι αν η χούντα αποτολμούσε ένα πραξικόπημα για να αποτρέψει μια λύση βελτιωμένης Ζυρίχης, εντελώς διαφορετική θα ήταν η αντιμετώπιση της κυπριακής κρίσης από τη διεθνή κοινότητα, περιλαμβανομένων και των ΗΠΑ.

 

Μόνο ύστερα από τις δραματικές επιπτώσεις της τουρκικής εισβολής (29/7) ο Μακάριος υπέβαλε μνημόνιο στην τουρκική κυβέρνηση, μέσω του Χένρι Κίσινγκερ, προτείνοντας την άμεση επιστροφή στο καθεστώς της Ζυρίχης! Ομως η Ζυρίχη ήταν πλέον ξεπερασμένη από τα γεγονότα. Τα δεδομένα είχαν αλλάξει. Τους όρους του παιχνιδιού του καθόριζε πλέον ο ισχυρός, που στην προκειμένη περίπτωση ήταν η Τουρκία.

 

Στα τέλη Ιουλίου 1974, ενώ οι Τούρκοι κατείχαν λιγότερο από το 20% της επικράτειας της Κύπρου, οι ΗΠΑ πίεζαν την ελληνική πλευρά να αποδειχτεί λύση γεωγραφικής ομοσπονδίας, ως το μόνο αντίδοτο στην ολοκλήρωση της διχοτόμησης. Ο Καραμανλής και ο Κληρίδης συμφωνούσαν, όμως ο Μακάριος, παρά την εθνική καταστροφή που προκάλεσε η εισβολή, παρέμενε προσκολλημένος στο «όλα ή τίποτα»: «Ο Αρχιεπίσκοπος ουδέποτε θα προσυπογράψη αυθαίρετον πράξιν της Τουρκίας και αν ακόμη οι Τούρκοι καταλάβουν ολόκληρον την νήσον», έγραψε στον Καραμανλή στις 2 Αυγούστου 1974. Δύο χρόνια αργότερα, τα τετελεσμένα της εισβολής τον υποχρέωσαν να προσυπογράψει «αυθαίρετον πράξιν της Τουρκίας», αποδεχόμενος την ομοσπονδιακή λύση του Κυπριακού.

 

Ο Μακάριος διακήρυξε λίγο πριν πεθάνει την πολιτική του μακροχρόνιου αγώνα. Ενώ τη δεκαετία του '60 η αναζήτηση λύσης σε βάθος χρόνου στηριζόταν στη λογική ότι η παράταση της εκκρεμότητας ευνοούσε τα συμφέροντα των Ελληνοκυπρίων, στη συγκεκριμένη περίπτωση η προσέγγιση του παράγοντα χρόνος ήταν αμυντική. Θεωρούσε, σωστά, πως μόνο όταν άλλαζαν οι διεθνείς συγκυρίες θα μπορούσε να εξευρεθεί δίκαιη λύση του Κυπριακού. Ταυτόχρονα, όμως, η παράταση της λύσης ευνοούσε και την Τουρκία που εδραίωνε τα τετελεσμένα.

 

Η τελευταία χαμένη συγκυρία

Χρειάστηκε να περάσουν τρεις δεκαετίες για να αλλάξουν οι διεθνείς συγκυρίες. Ύστερα από το δράμα του 1974 η Κύπρος είχε άλλο ένα ραντεβού με την Ιστορία, το 2004. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η Κύπρος απέκτησε ρυθμιστικό ρόλο για το μέλλον της Τουρκίας. Η ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. και η επιθυμία της Τουρκίας να βαδίσει προς την Ευρώπη, ακύρωσαν το δόγμα που θέσπισε ο Ετζεβίτ ότι το Κυπριακό είχε λυθεί το 1974.

 

Σε αυτή τη μοναδική ιστορική συγκυρία το Κυπριακό βρέθηκαν να το διαχειρίζονται δύο πολιτικοί της εποχής της ΕΟΚΑ και της δεκαετίας του '60: ο Γλαύκος Κληρίδης και στη συνέχεια ο Τάσσος Παπαδόπουλος. Και οι δύο έχουν παραδεχτεί ότι οι πολιτικές επιλογές του παρελθόντος ήταν καταστροφικές:

 

* Ο Παπαδόπουλος («Βήμα», Μάιος 2004) χαρακτήρισε τις συνομιλίες Μακαρίου - Χάρτινγκ ως μια πραγματικά χαμένη ευκαιρία. Επίσης, σε δημόσια ομιλία του στη Λευκωσία είπε ότι η λύση της Ζυρίχης ήταν «ευλογία». (Λευκωσία, 13/1/2005).

 

* Ο Κληρίδης θεωρεί χαμένη ευκαιρία τη μη ολοκλήρωση της συμφωνίας το 1973, ενώ πιστεύει πως αν ο Μακάριος αποδεχόταν την ομοσπονδία το 1974 αντί του 1976, το Κυπριακό θα μπορούσε να λυθεί. («Ε», 15/7/2005)

 

Ο Κληρίδης θεωρείται ο εκφραστής της ρεαλιστικής και ο Παπαδόπουλος της απορριπτικής πολιτικής στο Κυπριακό. Ομως έχουν και οι δύο το κοινό χαρακτηριστικό ότι ελάχιστα ή καθόλου έχουν διδαχτεί από τα λάθη του παρελθόντος:

 

* Ο Κληρίδης, αν και πρόεδρος για 10 χρόνια, δεν προετοίμασε την κοινωνία για τη λύση, αλλά για τη μη λύση και τη σύγκρουση: Εξελέγη πρόεδρος το 1993 για να ενταφιάσει τη δέσμη ιδεών Γκάλι που είχε δεχτεί ο Βασιλείου και το 1998 με σημαία τους πυραύλους S-300.

 

* Ο Παπαδόπουλος χρειάστηκε 45 χρόνια για να αναγνωρίσει ότι η ανεξαρτησία ήταν υπό τις περιστάσεις μια καλή λύση. «Ο κυπριακός λαός είχε κυριευθεί από το συναίσθημα και δεν ήταν σε θέση να κάνει τον συγκερασμό μεταξύ συναισθήματος και λογικής», είπε για τη Ζυρίχη. Σαράντα πέντε χρόνια μετά τη Ζυρίχη, κεντρίζοντας το ίδιο συναίσθημα, ο Παπαδόπουλος καθοδήγησε τον απροετοίμαστο για λύση λαό να επαναλάβει το ίδιο λάθος. Ο ίδιος -όπως και ο Μακάριος το 1955- δεν είδε, πόσο μάλλον να εκμεταλλευτεί την ιστορική συγκυρία του 2004, για να διαπραγματευτεί διεκδικητικά, πλην όμως εποικοδομητικά, τη λύση του Κυπριακού, τη στιγμή που οι ΗΠΑ, η Τουρκία και η Ε.Ε. καίγονταν να ξεφορτωθούν το πρόβλημα. Αφού εξανέμισε τη συγκυρία με χειρισμούς και αποφάσεις που απάλλαξαν την Τουρκία από τις εγκληματικές ευθύνες του 1974, εφαρμόζει σήμερα πολιτική για λύση σε βάθος χρόνου, στη χρεοκοπημένη λογική του «όλα ή τίποτα», με την προσδοκία ότι θα απορροφήσει τους Τουρκοκύπριους.


Μακάριος Δρουσιώτης

Ελευθεροτυπία

30/07/2005

© Copyright: Μακαριος Δρουσιώτης  |  δημοσιογράφος, συγγραφέας

Πάνω Πίσω Ευκολη Εκτύπωση Εξειδικευμένη Αναζήτηση Επικοινωνία Αρχική Σελίδα